Leven vleermuizen solitair of in groepen?
Zijn vleermuizen kuddedieren of leven zij solitair? Ooit was dat eenvoudig (althans, dat dacht ik): de vrouwtjes kwamen tijdens het kraamseizoen bij elkaar, terwijl de mannetjes solitair leefden. Maar hoe meer ik lees, des te ingewikkelder het blijkt te zijn.
Het concept van de kraamkolonie staat nog altijd overeind. Daarnaast bestaan er mannenkolonies, waarin de mannetjes bijeen zitten terwijl zij het paarseizoen afwachten, en gemengde groepen. Een gemengde groep bestaat uit mannetjes en vrouwtjes die zich niet voortplanten of al klaar zijn met het grootbrengen van hun jongen.
Zo’n kraamkolonie is een ingewikkeld fenomeen. Leeft zo’n kolonie op één locatie of maakt zij gebruik van meerdere locaties? Dat blijkt niet zo eenvoudig te beantwoorden.
Er is onderzoek gedaan naar de meervleermuis, en bij deze soort komen beide vormen voor. Zo kan er bijvoorbeeld een kerkzolder zijn waar een kraamkolonie gedurende het hele kraamseizoen (van april tot begin juni) bijeen blijft. Dat betekent echter niet dat de dieren gedurende die hele periode op exact dezelfde plek hangen. Een kerkzolder is groot en biedt voldoende mogelijkheden om zich te verplaatsen. De ene keer hangen de dieren aan de zuidkant, enkele dagen later hangen zij (deels) aan de westkant. Hoewel dit nog steeds dezelfde zolder betreft, rijst de vraag: is dit één locatie of zijn het meerdere locaties? De afstanden tussen de verschillende hangplaatsen kunnen immers tientallen meters bedragen.
Een andere situatie doet zich voor wanneer een kraamplek, oftewel een hoofdverblijfplaats, wat kleiner is. Dan moet je niet vreemd opkijken als je enkele dagen later terugkomt en de verblijfplaats grotendeels leeg blijkt te zijn. Een groep vrouwtjes kan zich namelijk verdelen over verschillende verblijfplaatsen, waarbij zij hun jongen meenemen. Deze vaak kleinere verblijfplaatsen worden satellietverblijfplaatsen genoemd. Denk bovendien niet dat de afstanden tussen deze verblijfplaatsen groot zijn; ook hier kan het gaan om slechts 20 tot 30 meter.
Om een beeld te geven van het aantal verblijfplaatsen dat gebruikt kan worden: bij één kolonie zijn maar liefst zeventien verblijfplaatsen aangetroffen. De kans is dan groot dat je als vleermuisteller voor een leeg verblijf komt te staan :-).
Bronnen:
Van Horssen, M. & Haarsma, A. (2025). Zoek het netwerk van vleermuizen. De Levende Natuur, 126(5), 173–179.
Foto’s:
Foto van meervleermuis: Door Gilles San Martin from Namur, Belgium – Myotis dasycneme, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7850767
Foto van kolonie meervleermuizen: CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17194